Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk

JurisdictionSouth Africa
JudgeJansen AR, Joubert AR, Cillié AR, Holmes Wn AR en Galgut Wn AR
Judgment Date29 September 1982
Citation1983 (1) SA 381 (A)
CourtAppellate Division

Jansen AR:

Op 23 Julie 1977 het die jong Marius Weber, toe 'n seun van sewe jaar en twee maande (hy is op 22 Mei 1970 F gebore), langs die straat in Somersweg, Port Elizabeth, voor 'n woonstelgebou, Marlea Flats, gesit en speel. Marlea Flats is op die hoek van Somersweg en Sydenhamweg; die ingang van die gebou is vanaf Somersweg. Die opry na die motorparkeerplek onder die gebou loop ook uit Somersweg maar dit is verder weg van die hoek. Somersweg se rylaan word aan Marlea Flats se kant G met randstene begrens en tussen die randstene en die grenslyn van die erwe loop daar 'n besonder wye strook grond, bestaande uit plaveisel wat langs die grenslyn loop en 'n verdere breë gedeelte, tussen die plaveisel en die randstene, wat met gras beplant is. (Te oordeel na foto's van die terrein, wat heelwat later afgeneem is, is die grasdeel meer as twee maal so breed H as die motors wat parallel met die randstene geparkeer op die foto's verskyn.) Die gras is egter uitgery en sanderig waar motors vanaf die straat oor die gras ry om die parkeerplek onder Marlea Flats te bereik. Marius het by hierdie sanderigheid gesit, aan die rand daarvan naaste aan die ingang van die gebou, met sy rug gekeer na Sydenhamweg. Hy was besig om met sy hand "paaie" in die sand te maak. Naby hom, op 'n lae muurtjie - wat deel van Marlea Flats se erf begrens - het twee

Jansen AR

dogters gesit. Agter Marius, ongeveer voor die opening in die muurtjie wat toegang tot die ingang van die gebou verleen, en op die gras, het 'n motor gestaan met sy neus na Sydenhamweg. Die motor het begin agteruit beweeg in die rigting van Marius; A een van die dogters het geskreeu, maar dit was te laat en die motor het Marius getref en oor hom tot stilstand gekom. Hy is vrywel ernstig beseer maar het geen blywende letsel opgedoen nie. Die bestuurder van die motor was ene Terblanche. Dit blyk dat Terblanche en sy vrou ook in Marlea Flats woon. Kort voor B die ongeluk was hulle op pad iewers heen met die motor toe mev Terblanche besef het dat sy haar breiwerk by die woonstel vergeet het. Terblanche het toe omgedraai en teruggery. By die woonstelle het hy ingedraai by die opry na die parkeerplek, toe regs gedraai op die gras en gery tot voor die ingang. Daar het hy stilgehou en die motor afgeskakel. Hy het agter die stuur bly sit en wag terwyl sy vrou gou na binne is om die breiwerk C te gaan haal. Op daardie stadium was Marius nog nie daar nie. Kinders van sy ouderdom het wel by die parkeerplek gespeel en die twee dogters het reeds op die muurtjie gesit. Nadat mev Terblanche teruggekom het en weer haar plek in die motor ingeneem het, het Terblanche die motor aangeskakel en agteruit D begin ry teneinde weer met die opry op die straat te kan kom. Hy het Marius nie by die woonstelgebou sien uitkom nie en hom ook nie agter die motor sien sit nie. Hy het eers onraad besef toe een van die meisies op die muur geskreeu het. Marius het wel toe hy uit die gebou gekom het, die motor daar sien staan, maar hy het nie opgelet dat daar iemand agter die stuur sit nie. Hy was verder salig onbewus van die motor totdat die E geskreeu begin het. Maar soos reeds genoem, was dit toe te laat.

Mettertyd het Marius se vader (en dus Marius se natuurlike voog) as sodanig Santam, die versekeraar van die motor ingevolge Wet 56 van 1972, om skadevergoeding op grond van Terblanche se beweerde nalatigheid in die Suidoos-Kaapse F Plaaslike Afdeling aangespreek. Santam het die gebruiklike verwere geopper, oa dat as bevind sou word dat Terblanche nalatig was en aldus die skade veroorsaak het, ook bevind sou moes word dat Marius deur eie skuld daartoe bygedra het en dat sy skadevergoeding ooreenkomstig art 1 (1) van die Wet op G Verdeling van Skadevergoeding 34 van 1956 verminder sou moes word.

Die Suidoos-Kaapse Plaaslike Afdeling (per HOWIE R) het bevind dat Terblanche wel nalatig was en dat sy nalatigheid in oorsaaklike verband met die skade gestaan het:

"Ek bevind dus dat Marius op die gruis gespeel het voor en tydens die botsing, dat die afstand tussen hom en die agterkant H van die motor nie minder as sewe treë was voordat Terblanche agteruit gery het en dat waar Marius op die gruis gesit het hy duidelik sigbaar was vir Terblanche indien laasgenoemde 'n behoorlike uitkyk gehou het alvorens die motor agtertoe beweeg het. Ek bevind nie dat Terblanche nooit agtertoe gekyk het nie, maar die waarskynlikhede is òf dat hy in die begin net vlugtig en onvoldoende gekyk het en nie weer nie, òf dat hy eers gekyk het slegs nadat die motor reeds 'n paar treë agteruit beweeg het, by welke stadium Marius, wat 'n klein kind was en in 'n sittende posisie was, heel waarskynlik buite sig sou geraak het.

Bygevolg bevind ek dat Terblanche met betrekking tot die botsing nalatig was deurdat hy versuim het om behoorlik uit te kyk."

Jansen AR

Die Hof het ook verder bevind dat Marius culpae capax was ten aansien van die situasie en die Hof het oa beklemtoon dat -

"daar moet in gedagte gehou word dat Marius se versuim om behoorlik uit te kyk en die feit dat hy homself in 'n gevaar-situasie geplaas het wat vir minstens 'n paar minute A voor die botsing moes geduur het, glad nie as gedrag wat op die ingewing van die oomblik gebeur het, bestempel kan word nie, soos byvoorbeeld die geval van 'n kind wat sonder om te dink skielik oor die pad hardloop. Hier het Marius tyd genoeg gehad om die omstandighede te oorweeg voordat hy gehandel het en selfs daarna het hy tyd genoeg gehad om homself uit die gevaar-situasie uit te verwyder".

Daarna het die Hof die vraag of Marius self nalatig was, soos volg behandel:

B "Die vraag of hy nalatig was met betrekking tot die botsing moet ook bevestigend beantwoord word. Die toets is of sy gedrag anders was as die van die redelike man. Dit ly na my mening geen twyfel nie dat die bonus paterfamilias die moontlikheid van 'n botsing en gepaardgaande besering sou voorsien het en stappe sou geneem het om daardie gevaar te vermy. Al is die vraag nie voldoende in die verweerskrif geopper of Marius C behoort te gehoor het dat die enjin aangeskakel is of dat die motor nader aan hom beweeg het, is dit duidelik dat hy kon en behoort te gesien het dat die bestuurder nog in die motor gesit het en te besef het dat die motor agteruit moes beweeg om langs die oprit die straat weer te kon binne ry. Die redelike man sou homself dus nie in die gevaarsone geplaas het nie en indien hy wel daardie risiko geneem het sou hy tog nie met sy rug na die motor gesit het nie."

Die Hof het voorts oorgegaan tot die kwessie van die relatiewe D skuld van Marius en Terblanche, en dit soos volg benader:

"Myns insiens bewys die feite dat die handeling waarmee Terblanche besig was inherent ietwat meer gevaarlik was as die gedrag waaraan Marius hom skuldig gemaak het. Ek is oorspronklik die mening toegedaan dat 'n redelike en billike verdeling moontlik 50/50 was, maar na oorweging van die feite dink ek dat Terblanche se gedrag 'n groter afwyking van die E norm van gedrag van die redelike man behels het as dié van Marius.

Ek stel dus Terblanche se graad van skuld vas op 60 persent en dié van Marius op 40 persent."

Marius se "algemene skade" is op R2 000 bepaal, maar die Hof het met sy toekenning aan Marius daardie bedrag gevolglik met 40 persent tot R1 200 verminder. Die uitspraak van die Hof F verwys nie na die saak van Jones NO v Santam Bpk 1965 (2) SA 542 (A) in aansluiting met South British Insurance Co Ltd v Smit 1962 (3) SA 826 (A) en soos toegepas in Neuhaus NO v Bastion Insurance Co Ltd 1968 (1) SA 398 (A) en Roxa v Mtshayi 1975 (3) SA 761 (A) nie, maar dit is duidelik dat die Hof gemeen het om die beginsels daar uiteengesit te volg.

Appèl is deur Marius se vader aangeteken en die kennisgewing G lui soos volg:

"Die appèl word gerig teen die volgende bevindings:

(a)

Die bevinding dat die minderjarige kind, Marius, culpae capax was tydens die datum van die botsing en in die spesifieke omstandighede van die botsing;

(b)

die bevinding dat 'n objektiewe toets vir nalatigheid, H naamlik die redelike man toets, op die minderjarige kind, Marius, toegepas moes word;

(c)

die bevinding dat Marius, objektief gesproke, bydraend nalatig was, en dat sodanige nalatigheid kousaal verbonde was aan die plaasvind van die botsing;

(d)

die bevinding dat die kwantum van Marius se algemene skade R2 000 was en nie meer was nie."

Jansen AR

Hieruit is dit duidelik dat nie alleen die "bevindings" van die Hof a quo aangeveg word nie, maar ook die juistheid van die beslissing in die Jones -saak tov die aanwending van die maatstaf van die diligens (bonus) paterfamilias om te bepaal of A kinders wat bevind word culpae capax te wees, wel nalatig was al dan nie. Op hierdie grondslag word 'n kind, wat hierdie aspek betref, oor dieselfde kam as 'n volwassene geskeer en dieselfde objektiewe toets word op hom toegepas as in die geval van grootmense. Tov die kruis van 'n straat is in die Smit -saak 'n seuntjie van 10 jaar en amper vier maande (Gerhardus), in B die Jones -saak 'n dogtertjie van nege jaar (Maria), in die Neuhaus -saak 'n seuntjie van sewe jaar en vyf maande (Freddie) en in die Roxa -saak 'n seuntjie van sewe jaar en sewe maande (Boy Boy), aan die hand van hierdie maatstaf in die lig van die betrokke omstandighede nalatig bevind, en is die skadevergoeding aan elk betaalbaar op grond van die nalatigheid C van die bestuurder van die motor wat met hom of haar gebots het, vanweë sy of haar eie skuld verminder.

Dat dit nie ten volle met die regsgevoel in ons land strook om 'n kind van die jeugdige ouderdom van Gerhardus, Maria, Freddie of Boy Boy aldus op gelyke voet met 'n volwassene te stel nie, skyn te blyk uit die verset daarteen van ons kontemporêre D skrywers. (Sonder om aanspraak op volledigheid te maak, kan die volgende genoem word: Boberg 1965 Annual Survey te 207 ev, 1968 SALJ te 127 ev, Law of Persons te 673 ev; Hahlo...

To continue reading

Request your trial
40 practice notes
  • 2011 index
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , September 2019
    • 16 August 2019
    ...244WWaste Products Utilisation (Pty) Ltd v Wikes 2003 (2) SA 515 (W) .............. 43Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A) ...... 36-37Woji v Santam Insurance Co Ltd 1981 (1) SA 1020 (A) ............................. 398ZZealand v Minister of Justice and Constitutio......
  • 2015 index
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , August 2019
    • 16 August 2019
    ...252-3WWalhaus v Additional Magistrate, Johannesburg 1959 (3) SA 113 (A) 236Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A) 375© Juta and Company (Pty) Westinghouse Brake and Equipment (Pty) Ltd v Bilger Engineering (Pty) Ltd 1986 (2) SA 555 (A) ......................................
  • General Accident Versekeringsmaatskappy SA Bpk v Uijs NO
    • South Africa
    • Invalid date
    ...op 281; Blyth v Van den Reever 1980 (1) SA 191 (A) op 225G-226B; Salmon en Heuston Law of Torts 19de uitg op 580; Weber v Santam Bpk 1983 (1) SA 381 (A) op 580; Markesinis The German Law of Torts op 673-5; MM Corbett 'The Role of Policy in the Evolution of our Common Law' (1987) 104 SALJ 52......
  • Section 14 of the Children's Act 38 of 2005 and the child's capacity to litigate
    • South Africa
    • Sabinet De Jure No. 44-2, January 2011
    • 1 January 2011
    ...772C; Jones v Santam Bpk 1965 2 SA 542 (A)546D; O’Linsky v Prinsloo 1976 4 SA 843 (O) 846-847; Weber v SantamVersekeringsmaatskappy Bpk 1983 1 SA 381 (A) 386E-F. 19 De Groot 1 4 1 mentions the exception in criminal matters where minorshad to appear in court themselves.20 De Groot 1 4 1 expl......
  • Request a trial to view additional results
36 cases
  • General Accident Versekeringsmaatskappy SA Bpk v Uijs NO
    • South Africa
    • Invalid date
    ...op 281; Blyth v Van den Reever 1980 (1) SA 191 (A) op 225G-226B; Salmon en Heuston Law of Torts 19de uitg op 580; Weber v Santam Bpk 1983 (1) SA 381 (A) op 580; Markesinis The German Law of Torts op 673-5; MM Corbett 'The Role of Policy in the Evolution of our Common Law' (1987) 104 SALJ 52......
  • S v TS
    • South Africa
    • Invalid date
    ...1983 (4) SA 904 (E): referred to S v T 1986 (2) SA 112 (O): dicta at 127C distinguished Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A): compared. Australia H DPP v Ty [2006] VSC 494: compared McHale v Watson [1966] HCA 13 ((1966) 115 CLR 199): compared. Canada Chiassan et al ......
  • Bruwer v Nova Risk Partners Ltd
    • South Africa
    • Invalid date
    ...to F Silverstone v North British and Mercantile Insurance Co 1907 ORC 73: referred to Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A): referred England G Hair v Prudential Assurance Co Ltd [1983] 2 Lloyd's Rep 667 (QB): dictum at 673 applied Smith v Accident Insurance Co [1870......
  • Potocnik v Mutual and Federal Insurance Co Ltd
    • South Africa
    • Invalid date
    ...hypothetical diligens paterfamilias ie the reasonable man or the average prudent person. (Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A) at 410H - 411D.) The Court does not in applying this test G judge the issue of materiality from the point of view of a reasonable insurer. ......
  • Request a trial to view additional results
4 books & journal articles
  • 2011 index
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , September 2019
    • 16 August 2019
    ...244WWaste Products Utilisation (Pty) Ltd v Wikes 2003 (2) SA 515 (W) .............. 43Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A) ...... 36-37Woji v Santam Insurance Co Ltd 1981 (1) SA 1020 (A) ............................. 398ZZealand v Minister of Justice and Constitutio......
  • 2015 index
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , August 2019
    • 16 August 2019
    ...252-3WWalhaus v Additional Magistrate, Johannesburg 1959 (3) SA 113 (A) 236Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A) 375© Juta and Company (Pty) Westinghouse Brake and Equipment (Pty) Ltd v Bilger Engineering (Pty) Ltd 1986 (2) SA 555 (A) ......................................
  • Section 14 of the Children's Act 38 of 2005 and the child's capacity to litigate
    • South Africa
    • Sabinet De Jure No. 44-2, January 2011
    • 1 January 2011
    ...772C; Jones v Santam Bpk 1965 2 SA 542 (A)546D; O’Linsky v Prinsloo 1976 4 SA 843 (O) 846-847; Weber v SantamVersekeringsmaatskappy Bpk 1983 1 SA 381 (A) 386E-F. 19 De Groot 1 4 1 mentions the exception in criminal matters where minorshad to appear in court themselves.20 De Groot 1 4 1 expl......
  • Transforming age-related capacity for fault in delict
    • South Africa
    • Juta South African Law Journal No. , May 2021
    • 19 May 2021
    ...Potgieter op cit note 1 at 157; and Loubser & Mid gley op cit note 1 at 139.6 In the context of the law of delict see Weber v Santa m 1983 (1) SA 381 (A) at 398H; Neethl ing & Potgiet er ibid at 157; and Loubser & Midgley ibid at 139. In the context of cr imin al law see Jonat han Burchel l......

VLEX uses login cookies to provide you with a better browsing experience. If you click on 'Accept' or continue browsing this site we consider that you accept our cookie policy. ACCEPT