S v T

JurisdictionSouth Africa
JudgeMt Steyn R en Brink R
Judgment Date21 October 1985
Citation1986 (2) SA 112 (O)
Hearing Date09 September 1985
CourtOrange Free State Provincial Division

M T Steyn R:

Inleiding

Hierdie appèl het te doen met 'n treurspel tussen skoolseuns van 'n hoërskool in Bloemfontein.

Appellant, wat gebore is op 25 Junie 1968, het in die Bloemfonteinse landdroshof tereggestaan op 'n aanklag van J strafbare manslag deurdat hy

M T Steyn R

A om ongeveer 12h00 op 29 Junie 1984 vir PT doodgeskiet het. Appellant het onskuldig gepleit en was met die verhoor bygestaan deur mnr Cillié. Hy is desnieteenstaande skuldig bevind soos aangekla en gevonnis tot vyf maande gevangenisstraf wat voorwaardelik vir drie jaar opgeskort is.

Die grondslag van appellant se verdediging soos namens hom deur B mnr Cillié ingevolge art 115 van die Strafproseswet 51 van 1977, verstrek by die aanvang van die verhoor, was destyds soos volg:

(a)

dat appellant "in noodweer opgetree het ter afwering van 'n onregmatige aanranding op hom deur die oorledene"; of alternatiewelik,

(b)

C dat appellant "werklik en eerlik gedink het dat hy geregtig was om in noodweer op te tree", dws dat hy sonder die nodige mens rea gehandel het, en, in die verdere alternatief,

(c)

dat die doodskoot'n instinkmatige handeling deur appellant was wat "onwillekeurig en outomaties geskied D het vanweë die dreigement en vrees van aanranding waaronder hy verkeer het".

Die volgende erkennings in terme van art 220 van die Strafkode is toe ook deur die verdediging gemaak:

"1.

Dat die oorledene die persoon is wat in die klagstaat genoem word, tewete PT.

2.

Dat die oorledene op 29 Junie 1984 gesterf het weens 'n E koeëlwond deur die hart wat hy op 29 Junie 1984 opgedoen het te Bloemfontein.

3.

Dat die oorledene geen ander beserings opgedoen het vanaf die tydstip toe die besering opgedoen is totdat die nadoodse ondersoek deur dr L Wagner op hom uitgevoer is nie.

4.

Dat die korrektheid van die feite en bevindings in bew A 'n verslag van die bevindings in 'n nadoodse ondersoek is wat op 2 Julie 1984 deur dr Wagner waargeneem is.

5.

F Dat die beskuldigde die oorledene se dood veroorsaak het.

6.

Dat die punte C, D, E, F, G en H op die plan, bew B, en die foto's, bews C en D, korrek uitgewys is en dat die plan 'n korrekte weergawe van die huis is.

7.

Die beskuldigde erken dat hy die verklaring, bew E, vrywillig, bereidwillig en sonder behoorlike beïnvloeding G afgelê het, hy by sy volle verstand was en dat die verklaring korrek genotuleer is.

8.

Dat die oorledene gedood is met die vuurwapen, bew 1."

Later in die verhoor, net voor die afsluiting van die Staat se saak, het die verdediging insgelyks ook erken dat 'n T-hemp met koeëlgat op die linker borskant daarvan, en wat as bew 2 deur H die Staat ingehandig was, die hemp is wat die oorledene tydens die skietvoorval gedra het.

Net twee ooggetuies van die noodlottige voorval het daaroor tydens die verhoor getuig, te wete, die 16-jarige LB, 'n mede-skolier van appellant en die oorledene, wat namens die Staat getuig het, en appellant self, wat die enigste I verdedigingsgetuie was. Daarbenewens het nog twee persone getuig, albei namens die Staat, te wete, speurder adjudant-offisier J F H Wolmarans van die Suid-Afrikaanse Polisie en op die personeel van die forensiese ballistiek afdeling van die Suid-Afrikaanse Kriminele Buro, en dr P H J Janse van Rensburg, geregistreerde senior psigiater verbonde aan die afdeling geregtelike psigiatrie van die Oranje Hospitaal, Bloemfontein, en senior lektor in psigiatrie aan die Universiteit van die Oranje Vrystaat. Adjudant-offisier J Wolmarans het getuig oor die vuurwapen by hierdie treurspel betrokke, te wete, 'n ", 22 Short Beretta" pistool, asook

M T Steyn R

oor die koeëlgat in die hemp, bew 2, en die kruitrookkring wat A dit omring. En dr Janse van Rensburg het getuig oor appellant se geestestoestand ten tye van die voorval.

Mnr Cillié het ook die appèl namens die veroordeelde beredeneer en het sy betoog beperk tot twee verweersgronde, naamlik B noodweer en gesonde outomatisme.

Die agtergrond tot die tragedie

Bo en behalwe die voormelde erkennings, was amper al die feite wat betrekking het op die wesenlik belangrike aspekte van die relevante agtergrond-gebeure gemene saak tussen Staat en verdediging. Daardie onbetwiste feite-kompleks kan kortliks C soos volg saamgevat word:

(i) Die persoonlike gegewens van appellant en oorledene

Appellant was, soos reeds hierbo aangedui, in die oorgangstadium van 15 jaar na 16 jaar, en was pas 16 met die noodlottige voorval. Hy was destyds in std 8 op skool, was fisies nie sterk nie, klein van gestalte, fyn en skraal gebou, saggeaard, nie bakleierig nie, en was nooit voor 29 Junie 1984 D in 'n bakleiery betrokke nie. Hy het trouens "nie geweet hoe om te baklei nie", en het voor daardie stadium nooit 'n vuurwapen hanteer nie en had nie veel kennis van die werking daarvan nie. Maar appellant was blykbaar heel aantreklik vir die skoner geslag en had 'n fyn aanvoeling vir sinvolle kommunikasie met hulle.

Oorledene daarenteen was reeds 18 jaar oud en in std 9, eintlik E reeds te oud vir daardie stadium van skoolopleiding. Hy was groot en sterk gebou, baie sterker as appellant, 'n lid van sy skool se eerste rugbyspan, en, in die woorde van die Staatsgetuie en sy skoolgenoot, LB, "'n man wat sy gewig kon rondgooi, wat sy wil kon laat geld", wat "sy man kon staan as F dit nodig word" en 'n "lover-boy" wat baie meisies gehad het. Opsommenderwys het B die oorledene só beskryf in antwoord op 'n vraag deur die hof: "Sê hy is grof en soos hulle sê, hy is windgat." Maar hy het bygevoeg dat oorledene nie sonder rede moeilikheid gemaak het nie.

G (ii) Die verhouding tussen oorledene en appellant

Die verhouding tussen die twee van hulle was wisselvallig. Oorledene het klaarblyklik nie 'n baie hoë dunk van appellant gehad nie, het sy geselskap soms geduld maar hom ook herhaaldelik terroriseer, veral weens oorledene se indruk dat appellant ingemeng het in sy verhouding met 'n meisie by name van S, 'n indruk wat daartoe gelei het dat oorledene op 'n H geleentheid 'n paar weke voor die noodlotsdag van Vrydag, 29 Junie 1984, tydens 'n geselligheid by die Stadion Tenniskklub waarby albei van hulle en S teenwoordig was, maar oorledene van 'n ander meisie vergesel was, aan appellant gesê het dat hy moeg was daarvoor dat appellant met sy meisie, S, praat en dat hy hom daarvoor wou slaan. Appellant het ontken dat hy met I daardie verhouding ingemeng het, maar oorledene, wat hom toe nie te lyf gegaan het nie, het nietemin vir appellant vermaan dat dit sy "eerste en laaste waarskuwing" daaroor was. Op 'n later geleentheid het oorledene, wat weer onder die indruk verkeer het dat appellant nog steeds in S belang gestel het, vir appellant van moedswilligheid beskuldig en, in weerwil van dié se verontskuldigende verduideliking dat hy gemeen het dat haar verhouding met oorledene beëindig was en van sy ontkenning J van enige romantiese

M T Steyn R

A belangstelling in haar, nogtans aan hom gesê het dat hy nie moet dink dat omdat appellant kleiner as hy was hy hom nie sal slaan nie, en het gedreig om hom te lyf te gaan.

Appellant het oorledene as "'n goeie bakleier" beskou, en dié het op 'n geleentheid aan appellant ook gesê dat "as hy met B iemand baklei dan baklei hy en hy hou nie op voor die ou bly lê nie".

Alhoewel oorledene soms vir appellant geduld het en op sekere geleenthede vriendelik teenoor hom was, het appellant met verloop van tyd tot die besef gekom aangaande oorledene dat "as jy met hom vassit jy nou vir ewig moeilikheid het" en dat "as C jy een keer skeeftrap met hom, dan moet hy in die toekoms lig loop vir hom, hy het sy mes in vir jou". Oor sy werklike ervaring van oorledene sê appellant dat "hy altyd ietsie gehad het wat hom kwaad gemaak het oor my". En die verhouding tussen die twee van hulle gedurende die week wat die treurspel voorafgegaan het, beskryf appellant soos volg:

"Ja, die week het goed afgeloop, maar P" (dws die oorledene) D "was nog altyd half teen my gekant gewees. Ons het wel, soos gesien kan word, kort-kort vasgesit oor dinge wat glad nie nodig was om oor vas te sit nie."

Dit is dus heel duidelik dat die verhouding tussen appellant en oorledene vir 'n geruime tyd voor Vrydag, 29 Junie 1984, onseker en onvoorspelbaar was weens oorledene se veranderlike vriendskaplikduldende-vyandige houding teenoor appellant.

E (iii) Die onheils-gang

Die noodlottige verloop van sake wat op daardie Vrydag tot 'n klimaks gekom het, het begin op Saterdag, 23 Junie 1984, toe oorledene, wat aan appellant as "T" bekend was, aan hom gesê het dat hy en twee van sy skoolgenote, JC en "D" du P, 'n F meisie, SS, gaan besoek en dat appellant ook moes saamgaan. Alhoewel hy 'n ander afspraak had en nie wou saamgaan nie, het appellant besef dat hy sou moes instem om saam te gaan om sodoende "van hulle ontslae te raak". Hy het toe ingestem maar het nie saamgegaan nie, en 'n mede-skolier, OS gaan besoek. Die volgende dag, Sondag 24 Junie 1984, het hulle almal by JC se G huis bymekaar gekom, en het appellant, wat gevrees het dat oorledene vir hom kwaad was omdat hy nie saamgegaan het na SS nie, hom gepaai met die belofte om hom 'n bottel wyn te gee as vergoeding vir sy, appellant, se versuim. Oorledene het daardie vredesgebaar aanvaar en gesê "dat dit die saak sou regstel".

H Maar die noodlot het toe reeds sy onafwendbare loop gekry en was nie meer van koers-af te dwing nie. Op Dinsdag 26 Junie, was appellant by JC toe S toevallig ook daar aankom en het hy daar met haar gesels. Op Woensdag, 27 Junie 1984, sou appellant weer na JC se woning gaan en het dié hom meegedeel dat S ook I sou kom. Appellant het gemeen dat J "'n ogie op S gehad het", maar het nogtans hom probeer oorreed om haar af te sit omdat hy bang was vir moeilikheid met oorledene. Hy het J gewaarsku dat hy besig was om met vuur te speel want hy het "mos nou al gesien dat PT nie nonsens vat nie". Dit was egter alles...

To continue reading

Request your trial
10 practice notes
  • 2012 index
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , August 2019
    • 16 August 2019
    ...84-92S v Swart 2004 (2) SACR 370 (SCA) .................................................... 445S v T 1986 (2) SA 112 (O) .................................................................... 91S v Tau 1996 (2) SACR 97 (T) .............................................................. 310-311......
  • The double life of unlawfulness: Fact and law
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , May 2019
    • 24 May 2019
    ...Criminal Law Abridged 4ed (2003) 494. There can beno distinction between unlawfulness and negligence on this construction.23Compare SvT1986 (2) SA 112 (O) where the court stated that ‘[t]he criterion by whichthe accused must be judged was that of a reasonable teenage boy who had just turned......
  • Battered woman syndrome: Some reflections on the utility of this 'syndrome' to South African women who kill their abusers
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , August 2019
    • 16 August 2019
    ...67 This assumes, of course, that all the other requirements relating to the attack and the defence have in fact been met. 68 S v T 1986 (2) SA 112 (O) at 129.69 See R v Patel 1959 (3) SA 121 (A); S v Van Antwerpen 1976 (3) SA 399 (T); S v Motleleni 1976 (1) SA 403 (A); S v De Oliveira 1993 ......
  • S v TS
    • South Africa
    • Invalid date
    ...SACR 562 (W): referred to S v Ntuli 1975 (1) SA 429 (A): referred to G S v Pietersen and Others 1983 (4) SA 904 (E): referred to S v T 1986 (2) SA 112 (O): dicta at 127C distinguished Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A): compared. Australia H DPP v Ty [2006] VSC 49......
  • Request a trial to view additional results
6 cases
  • S v TS
    • South Africa
    • Invalid date
    ...SACR 562 (W): referred to S v Ntuli 1975 (1) SA 429 (A): referred to G S v Pietersen and Others 1983 (4) SA 904 (E): referred to S v T 1986 (2) SA 112 (O): dicta at 127C distinguished Weber v Santam Versekeringsmaatskappy Bpk 1983 (1) SA 381 (A): compared. Australia H DPP v Ty [2006] VSC 49......
  • Ntsomi v Minister of Law and Order
    • South Africa
    • Invalid date
    ...the judgment of Holmes AJA (as he then was) in R v Patel 1959 (3) SA 121 (A); the judgment of M T Steyn J (as he then was) in S v T 1986 (2) SA 112 (O); Ex parte Minister van Justisie: In re S v Van Wyk 1967 (1) SA 488 (A); G De Wet and Swanepoel Strafreg 4th ed at 72 et seq ; Snyman Strafr......
  • Ntsomi v Minister of Law and Order
    • South Africa
    • Cape Provincial Division
    • 15 August 1989
    ...the judgment of Holmes AJA (as he then was) in R v Patel 1959 (3) SA 121 (A); the judgment of M T Steyn J (as he then was) in S v T 1986 (2) SA 112 (O); Ex parte Minister van Justisie: In re S v Van Wyk 1967 (1) SA 488 (A); G De Wet and Swanepoel Strafreg 4th ed at 72 et seq ; Snyman Strafr......
  • S v Masike
    • South Africa
    • Transvaal Provincial Division
    • 27 June 1996
    ...dispossessed of the knife. The evidence does not prove beyond a reasonable doubt that the accused did not act in self-defence. S v T 1986 (2) SA 112 (O) at I am accordingly not satisfied that justice has been done in this matter. I may add that I have no reason to doubt the magistrate's bon......
  • Request a trial to view additional results
4 books & journal articles
  • 2012 index
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , August 2019
    • 16 August 2019
    ...84-92S v Swart 2004 (2) SACR 370 (SCA) .................................................... 445S v T 1986 (2) SA 112 (O) .................................................................... 91S v Tau 1996 (2) SACR 97 (T) .............................................................. 310-311......
  • The double life of unlawfulness: Fact and law
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , May 2019
    • 24 May 2019
    ...Criminal Law Abridged 4ed (2003) 494. There can beno distinction between unlawfulness and negligence on this construction.23Compare SvT1986 (2) SA 112 (O) where the court stated that ‘[t]he criterion by whichthe accused must be judged was that of a reasonable teenage boy who had just turned......
  • Battered woman syndrome: Some reflections on the utility of this 'syndrome' to South African women who kill their abusers
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , August 2019
    • 16 August 2019
    ...67 This assumes, of course, that all the other requirements relating to the attack and the defence have in fact been met. 68 S v T 1986 (2) SA 112 (O) at 129.69 See R v Patel 1959 (3) SA 121 (A); S v Van Antwerpen 1976 (3) SA 399 (T); S v Motleleni 1976 (1) SA 403 (A); S v De Oliveira 1993 ......
  • The two reasons for the existence of private defence and their effect on the rules relating to the defence in South Africa
    • South Africa
    • Juta South African Criminal Law Journal No. , September 2019
    • 3 September 2019
    ...situation is where the two parties, both armed, meet each other in a 46 R v K supra (n21) at 359; S v Jackson 1963 (2) SA 626 (A); S v T 1986 (2) SA 112 (0) at 128D-E. 47 S v Mokgiba 1999 (1) SACR 534 (0) 550D-E: Die appellant was geregtig om te aanvaar dat by [die aanvaller] nie gekom het ......

VLEX uses login cookies to provide you with a better browsing experience. If you click on 'Accept' or continue browsing this site we consider that you accept our cookie policy. ACCEPT