Brown v Hoffman

• Jurisdiction: South Africa
• Judge: Van Rhyn R
• Judgment Date: 11 February 1977
• Citation: 1977 (2) SA 556 (NC)
• Court: Northern Cape Division

Van Rhyn, R.:

In hierdie saak vorder die eiser skadevergoeding van die verweerder op gronde van beweerde aanranding.

Die verweerder ontken nie dat hy die eiser drie houe geslaan E het nie maar werp as regverdigheidsgronde eerstens noodweer en tweedens provokasie in sy verweer op.

Die bewyslas is op die eiser om die onregmatigheid van die daad te bewys en is dit vir hom om noodweer te weerlê. Vgl. Wessels v Pretorius, N.O. en 'n Ander, 1974 (3) SA 299 (NK), en die gesaghebbendes aangehaal deur JACOBS, WN. R.P., op bl. 301 en 302.

F Wat die verweer van provokasie betref is daar heelwat gesag vir die stelling dat die bewyslas op 'n verweerder rus omrede hy nie die onregmatigheid van sy daad in geskil plaas nie. Vgl. Wessels v Pretorius, N.O., supra op bl. 301; Mordt v Smith, 1968 (4) SA 750 (RAD); Dzvairo v. Mudoti, 1973 (3) SA 287 (RAD).

G Weens die verloop van hierdie saak en die beskouing wat ek daarop nahou, is dit nie nodig om uitsluitsel te gee oor die bewyslas by provokasie nie. Die getuienis van die verweerder self was dat hy in selfverdediging

Van Rhyn R

opgetree het. Dit sluit natuurlik nie uit dat die Hof, op al die feite, kan besluit dat die nodige provokasie teenwoordig was nie. Ek keer later na hierdie aspek terug.

Vooraf is dit egter miskien wenslik om te handel met 'n regspunt waarop mnr. Van der Vyver in sy betoog staatgemaak A het. Die geleerde advokaat het betoog dat aangesien die eiser staatmaak op 'n opsetlike handeling en opset die skuldvorm is, is sy verhaal op die verweerder beperk. Daar staan hier te doene met die actio injuriarum want aanranding, of opsetlike geweld teenoor 'n ander, val net soos laster by die injuriae.

Na die opset om te beseer moet gekyk word net soos na die B animus injuriandi by laster.

Met verwysing na Maisel v van Naeren, 1960 (4) SA 836 (K), en ander gewysdes wat hoofsaaklik met laster handel (onder meer Moaki v Reckitt & Colman (Africa) Ltd. and Another, 1968 (l) SA 702 (W); Jordaan v Van Biljon, 1962 (1) SA 286 (AA); C Craig v Voortrekkerpers Bpk., 1963 (1) SA l49 (A.A.); Nydoo en Andere v Vengtas, 1965 (1) SA 1 (AA)) het mnr. Van der Vyver aan die hand gedoen dat aan- spreeklikheid beperk is tot die omvang van die opset van die verweerder. Die advokaat het verder verwys na Bester v Commercial Union Versekeringsmaatskappy van SA Bpk., 1973 (1) SA 769 (AA). Op bl. 776 laat Appèlregter BOTHA hom onder meer soos volg uit D in 'n aksie waarin 'n eiser op nalatigheid staatmaak:

"Appellant se aksie is 'n aksie ex delicto om genoegdoening en skadevergoeding weens skok, pyn, leed en ongeskiktheid. Genoegdoening weens aantasting van liggaamlike integriteit word gevorder met die besondere aksie wat in die Romeins-Hollandse reg, onder invloed van die Germaanse gebruiksreg, ontwikkel het. (Voet, 9.2.11; Grotius, 3.34.2; Union Government v. E Warneke, 1911 AD 657 op bl. 665 - 6; Hoffa, N.O. v S.A. Mutual Fire and General Insurance Co. Ltd., 1965 (2) SA 944 (K) op bl. 950 e.v., en Government of the R.S.A. v Ngubane, 1972 (2) SA 601 (AA) op bl. 606). Wat die vordering om vergoeding van vermoënskade betref, word met die actio legis Aquiliae geageer."

In die pleitskrifte, aldus die betoog, word staatgemaak op opset en nie nalatigheid nie en word daar na die opset gekyk as F skuldvorm dan het verweerder seer sekerlik nie bedoel om die ernstige beserings aan te bring wat wel aangebring is nie. Daar is ook verwys na Van der Merwe en Olivier, Die Onregmatige Daad in die Suid-Afrikaanse Reg, 2nd uitg., bl. 114.

Volgens hierdie betoog is die verweerder slegs verantwoordelik vir skade wat sy opset meegebring het en is hy nie G verantwoordelik vir 'n omvang wat nie in sy opset inbegrepe was nie. Sy kan daar nie algemene skade teen hom verhaal word soos, bv., vergoeding vir pyn en lyding nie.

Ek meen dit is van pas om in hierdie stadium na die pleitskrif te verwys:

"1. Eiser is William Benjamin Brown, 'n meerderjarige manspersoon 'n boer van Du Plessis-woonstelle Nr. 3, H Markstraat, Vryburg.

2. Verweerder is Daniel C. L. Hoffman, 'n meerderjarige manspersoon, wie se verdere en/of volle name en beroep aan eiser onbekend is, van Broedersput, Distrik Schweizer Reneke.

3. Op of omtrent l0 Augustus 1973 en by 'n politieke vergadering te Vryburg het die verweerder die eiser wederregtelik en opsetlik aangerand deur hom met die vuis te slaan.

4. (a) As gevolg van die genoemde aanranding:

Van Rhyn R

(i) Het die eiser ernstige liggaamlike beserings opgedoen veral aan die brein, kop, gesig en nek;

(ii) moes die eiser van tyd tot tyd mediese behandeling ontvang en in hospitale opgeneem word;

(iii) A moes die eiser van tyd tot tyd na die geneeshere en hospitale vervoer word en reise onderneem vir mediese behandeling en ondersoeke;

(iv) moes die eiser baie pyn, lyding en ongemak verduur en was daar ook 'n verlies aan lewensgenietinge.

(b) B Ter aanvulling van die voornoemde bewerings heg die eiser hierby aan 'n regsmediese verslag van dr. C. M. Lombaard, gedateer 22 Oktober 1974. Die verslag behandel ook die eiser se huidige klagtes voortspruitende uit die beserings en die prognose.

5. C As gevolg van die genoemde aanranding is die eiser grootliks beledig en in sy eer...